Cihan Yıldırım yazdı...
Eskişehir’in seçim davranışı Türkiye ortalamasından biraz farklıdır. Bu şehir, yıllardır kendi siyasi karakterini oldukça net biçimde ortaya koyuyor. 2002’den bugüne yapılan genel seçimlerin neredeyse tamamına baktığımızda aynı tabloyu görüyoruz: CHP Eskişehir’de Türkiye ortalamasının üzerinde oy alıyor, AK Parti ise genellikle Türkiye ortalamasının altında kalıyor. Şehrin siyasi dengelerini anlamak için bu farkı akılda tutmak gerekiyor.
2024 yerel seçim sonuçları da bu eğilimi doğruladı. Eskişehir’de CHP yaklaşık 275 bin, AK Parti ise 204 bin oy aldı. İYİ Parti 20 bin civarında kaldı. Zafer Partisi 13 bin, Yeniden Refah Partisi ise 10 bin civarında oy topladı. MHP’nin ise şehirdeki etkisi oldukça sınırlıydı; seçim sonuçlarına bakınca neredeyse yarışın dışında kaldığını söylemek abartı olmaz.
2023 genel seçimleri ve cumhurbaşkanlığı seçimleri de benzer bir tablo ortaya koydu. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Kemal Kılıçdaroğlu 330 bin, Recep Tayyip Erdoğan ise 266 bin oy aldı. İlk turda da tablo çok farklı değildi: Kılıçdaroğlu 310 bin, Erdoğan 258 bin oydaydı.
Aynı seçimde partilerin oy dağılımına baktığımızda ise şu tablo ortaya çıkmıştı:
CHP 216 bin, AK Parti 210 bin, İYİ Parti 88 bin, MHP 46 bin, Zafer Partisi 18 bin, Yeniden Refah Partisi 9 bin oy aldı.
Oransal olarak bakıldığında da Eskişehir’in farklılığı çok net görülüyor. Türkiye genelinde CHP’nin oy oranı %25,3 iken Eskişehir’de %34,1’e çıkıyor. AK Parti ise Türkiye genelinde %35,6 alırken Eskişehir’de %33,2’de kalıyor.
Bu da aslında uzun yıllardır devam eden bir eğilimin parçası. 2002’den bu yana CHP, Eskişehir’de her seçimde Türkiye ortalamasının en az %3, bazen %14 üzerine çıkmayı başardı. AK Parti ise tam tersine, Türkiye ortalamasının genellikle %2–6 altında kaldı. MHP çoğu seçimde Türkiye ortalamasına yakın bir performans gösterirken, daha kısa geçmişi olan İYİ Parti ise Eskişehir’de Türkiye ortalamasından yaklaşık %2–3 daha yüksek oy aldı.
Şimdi bu verileri bir araya getirelim:
2023 genel seçim sonuçları, 2024 yerel seçimleri, Türkiye genelindeki güncel anket ortalamaları ve Eskişehir’in tarihsel oy sapmaları…
Bunları birlikte değerlendirerek Eskişehir’in çıkardığı 7 milletvekilinin olası dağılımını D’Hondt sistemi üzerinden simüle edebiliriz.
Son dönemde yayımlanan GENAR, ORC ve ALF araştırmalarının ortalamasına bakıldığında Türkiye genelinde kabaca şöyle bir tablo ortaya çıkıyor: CHP: %33, AK Parti: %33, DEM: %9, MHP: %8, İYİ Parti: %5, Zafer: %4, Yeniden Refah: %3
Ancak Eskişehir’in tarihsel sapmasını uyguladığımızda tablo biraz değişiyor ve yaklaşık olarak şöyle bir dağılım ortaya çıkıyor: CHP: %41, AK Parti: %30, MHP: %8, İYİ Parti: %7, Zafer: %4, Yeniden Refah: %2, Diğer: %8
Bu oranlarla D’Hondt hesaplaması yapıldığında katsayı sıralaması şu şekilde oluşuyor:
Sıra Parti Değer
1 CHP 41
2 AK Parti 30
3 CHP 20.5
4 AK Parti 15
5 CHP 13.6
6 CHP 10.2
7 AK Parti 10
Bu tablo bize birkaç önemli şey söylüyor.
Birincisi: Eskişehir’de CHP’nin yapısal bir avantajı var. Şehir, uzun süredir CHP’ye Türkiye ortalamasının üzerinde oy veriyor ve bu durum milletvekili dağılımına da doğrudan yansıyor.
İkincisi: AK Parti açısından pratikte bir tavan oluşmuş durumda. Mevcut dengelerde AK Parti’nin 3 milletvekili çıkarması mümkün görünüyor ama bunun üzerine çıkabilmesi için iki şeyin aynı anda gerçekleşmesi gerekir: CHP oylarında ciddi bir düşüş ve AK Parti’nin yerel aday stratejisi .
Üçüncüsü: küçük partiler için Eskişehir oldukça zor bir seçim çevresi. Yedi milletvekilli dar bir bölgede, yaklaşık %10 civarında oy almadan milletvekili çıkarmak neredeyse imkânsız. Bu nedenle MHP’nin vekil çıkarabilmesi için ya oyunu ciddi biçimde artırması ya da yerelde güçlü karşılığı olan adaylarla yarışa girmesi gerekir.
Bütün bu veriler bir arada değerlendirildiğinde, Eskişehir için en olası senaryo şu görünüyor:
CHP 4 milletvekili, AK Parti 2 milletvekili ve 1 milletvekilliği ise yarışa açık.
Bu yüzden Eskişehir’de seçim rekabeti çoğu zaman milletvekili sayısından çok partiler arasındaki oy farkı üzerinden şekilleniyor.
CHP’nin 5 milletvekili çıkarması da, AK Parti’nin 4 milletvekili kazanması da bugünkü tabloya bakıldığında oldukça uzak ihtimaller. Ama dengeleri değiştirebilecek tek alan var: aday stratejisi.
Özellikle AK Parti’nin üçüncü sırası ile MHP’nin olası birinci sırası, yerelde güçlü karşılığı olan adaylarla yarışa girildiğinde bütün hesapları değiştirebilir. 5000 oyu bile kendiyle aday olduğu yere konsolide edebilecek aday Eskişehir’in 7.milletvekili olacak.
Aksi halde ortaya çıkacak tablo basit bir seçim galibiyeti değil, CHP açısından oldukça rahat bir seçim zaferi olacaktır.
