200 TL, 1 Ocak 2009'da tedavüle girdiğinde gerçekten değerli bir paraydı. Cüzdanınızda birkaç tane 200 TL varsa kendinizi rahat hissederdiniz. Çünkü o parayla market alışverişi yapabilir, dışarıda yemek yiyebilir, günlük ihtiyaçlarınızın önemli bir kısmını karşılayabilirdiniz.
Şimdi cebinizden bir 200 TL çıkarıp baktığınızda soruyorsunuz, Bununla ne alabilirim?
Bazen geçmişte ödediğimiz fiyatları hatırlıyorum da bugünkü rakamlarla karşılaştırınca insan şaşırmadan edemiyor.
Mesela doğalgaz...
Birkaç yıl önce metreküp fiyatı yaklaşık 1 TL civarındaydı. Evde kaç metreküp doğalgaz tükettiğinizi bilir, faturanızın ne kadar geleceğini üç aşağı beş yukarı hesaplardınız. 300 metreküp tükettiyseniz 300 TL civarında bir fatura ödeyeceğinizi düşünürdünüz.
Bugün metreküp fiyatının 18-19 TL civarında olduğunu varsayalım. Aynı 300 metreküp tüketimin karşılığı 5.400-5.700 TL'ye geliyor.
Ev aynı, kombi aynı, ısınma ihtiyacı aynı. Değişen tek şey fiyatlar. Ama ortaya çıkan fatura, geçmişle kıyaslanamayacak kadar farklı.
Tuvalet kâğıdı da hafızamda kalan örneklerden biri.
Bir dönem 32'li tuvalet kâğıdı paketinin 32 TL olduğu günleri hatırlıyorum. O zaman bile kendi kendime, "Bir rulo tuvalet kâğıdı 1 TL olmuş, inanılır gibi değil" diye söylenmiştim.
Bugün bir rulonun 10 TL civarında olması ise artık kimseye garip gelmiyor. Hatta markette fiyatını görüp eskisi gibi şaşırmıyoruz bile.
Düşünün, bir zamanlar bir ruloya 1 TL vermeyi pahalı buluyorduk. Şimdi 10 TL veriyoruz ve bunu hayatın olağan bir parçası olarak kabul ediyoruz.
Bir de benzin var tabi,
Yıllar önce benzin 5 TL olduğunda sosyal medyada bir paylaşım yapmışım:
"Benzin 5 TL oldu! İyi ki arabam yok."
O gün 5 TL'lik benzin fiyatını görünce pahalı bulan bizler, bugün aynı rakamı neredeyse hayal bile edemiyoruz.
O zaman 5 TL pahalıydı. Bugün 5 TL'ye benzin almak bir yana, ekmek bile alınamıyor.
Eskiden 50 TL ile markete girdiğimizde birkaç parça ihtiyacımızı alıp çıkabilirdik. 100 TL'nin hatırı sayılır bir değeri vardı. 200 TL ise insanın cebinde tuttuğunda kendisini biraz daha rahat hissettiği bir paraydı.
Şimdi aynı 200 TL ile ne yapacağımızı hesaplıyoruz.
Dışarıda bir öğle yemeği mi yiyelim, marketten bir-iki parça bir şey mi alalım, bir kahve mi içelim? Benzin almak söz konusu değil tabi ki.
Üstelik bütün bunları konuşurken Türkiye'de hâlâ en büyük banknot 200 TL.
Bence bir ülkenin en büyük banknotuyla neler alınabildiği, o ülkede yaşayan insanların ekonomik durumunu anlamak için oldukça iyi bir gösterge. Bir zamanlar 200 TL ile 18 hamburger menüsü alınabilirken bugün aynı parayla bir öğün yemek yiyebilmek bile zorlaşmış durumda.
Tabi maaşlar da yıllar içinde arttı. Banka hesabımızdaki rakamlar büyümüş, olabilir. Ama önemli olan ay sonunda hesabımıza kaç TL yattığı değil, o parayla neleri karşılayabildiğimiz.
Çünkü maaşın artması, insanın daha iyi yaşadığı anlamına gelmiyor. Market alışverişinden kiraya, elektrikten doğalgaza kadar her şeyin fiyatı maaştan daha hızlı yükseliyorsa, kâğıt üzerindeki artışın günlük hayatta pek bir karşılığı kalmıyor.
En üzücü olan ise alışkanlık..
Dün fiyatını duyduğumuzda şaşırdığımız ürünleri bugün hiç düşünmeden alıyoruz. Fiyatlara alışıyoruz, yeni rakamları kabulleniyoruz. Bir süre sonra da eskiden ne kadar ucuza yaşadığımızı unutuyoruz.
Bir zamanlar büyük para dediğimiz 200 TL'nin bugün bu kadar az şeye yetmesi, sanırım yaşadığımız hayat pahalılığını anlatmak için uzun uzun ekonomik veriler sıralamaktan çok daha anlamlı.
Çünkü mesele cebimizde kaç tane banknot olduğu değil, o banknotlarla ay sonunu nasıl getirdiğimiz.