Türkiye’nin ilk yerli otomobili Devrim’in, Cumhuriyet Bayramı törenlerinde tanıtılmasının üzerinden 65 yıl geçti. Dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla Eskişehir Demiryolu Fabrikaları’nda üretilen otomobil, bugün Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii AŞ’nin (TÜRASAŞ) Eskişehir yerleşkesindeki Devrim Arabaları Müzesi’nde ziyaretçilerle buluşuyor.
Türk mühendis ve işçilerinin kısa sürede tamamladığı proje, üretim aşamasından Ankara’ya yolculuğuna, tören sırasında yaşanan yakıt sorunundan günümüze ulaşan tek otomobiline kadar uzanan hikâyesiyle Türkiye’nin otomotiv tarihinde yer alıyor.
29 Ekim’e yetiştirmek için çalıştılar
Devrim’in üretim süreci, 16 Haziran 1961’de Devlet Demiryolları fabrikaları ile cer dairelerinde görevli yönetici ve mühendislerin Ankara’da katıldığı toplantıyla başladı. Toplantıda, bir otomobil geliştirilmesi görevinin TCDD’ye verildiği ve proje için 1 milyon 400 bin lira ödenek ayrıldığı bildirildi. Çalışmaların tamamlanması için belirlenen tarih ise 29 Ekim 1961’di.
Eskişehir Demiryolu Fabrikaları’nda yürütülen çalışmalarda mühendis ve işçiler, otomobilleri Cumhuriyet Bayramı’na yetiştirmek için görev aldı. Yaklaşık 4,5 ay süren çalışmayla 4 otomobil üretildi.
Son hazırlıklar trende yapıldı
Üretilen otomobillerden ikisi, Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e sunulmak ve Cumhuriyet Bayramı törenlerine katılmak üzere trenle Ankara’ya gönderildi. Siyah renkli Devrim’in son kat boyası ancak 28 Ekim akşamı tamamlanabildi. Otomobilin pasta ve cila işlemleri ise Ankara’ya yolculuk sırasında trende yapıldı.
Buharlı lokomotifin bacasından çıkabilecek kıvılcımlar nedeniyle otomobillerin benzin depoları güvenlik amacıyla boşaltıldı. Ankara’ya ulaşıldığında araçlara manevra yapabilecek kadar yakıt konuldu. Asıl yakıt ikmalinin, Meclis’e hareket edilmeden önce yapılması planlandı.
Benzini bitince diğer Devrim’e geçti
29 Ekim sabahı yola çıkan otomobiller, planlanan yakıt ikmali yapılmadan Meclis’in önüne ulaştı. Durumun anlaşılması üzerine getirilen benzin otomobillerden birine konuldu. Siyah otomobilin ikmali tamamlanamadan Cumhurbaşkanı Gürsel bu araca bindi.
Gürsel’in bulunduğu Devrim, yaklaşık 100 metre ilerledikten sonra benzini biterek durdu. Bunun üzerine Gürsel diğer Devrim otomobiline geçerek Anıtkabir’e gitti. Otomobiller aynı gün Hipodrom’daki geçit törenine de katıldı.
Dört otomobilden yalnızca biri günümüze ulaştı
Seri üretime geçilemeyen Devrim projesinde üretilen 4 otomobilden yalnızca biri korunarak günümüze ulaştı. Eskişehir’de sergilenen tarihi araç, “0002” şasi ve motor numarasını taşıyor.
Bin 250 kilogram ağırlığındaki Devrim’de 4 silindirli, 50 beygir gücünde motor bulunuyor. Uzun ve kısa farları ayakla kumanda edilebilen otomobil, kontak anahtarıyla veya manuel olarak çalıştırılabiliyor. Aracın hız göstergesi ise saatte 140 kilometreye kadar çıkıyor.
3 Mart 2018’de ziyarete açıldı
Devrim otomobilinin de yer aldığı sergi alanı, 3 Mart 2018’de ziyarete açıldı. Müzede ayrıca Mehmetçik Buharlı Lokomotifi, 2200 tipi buharlı lokomotif ve 24000 tipi lokomotife ait makinist kabini gibi demiryolu tarihine ışık tutan araçlar sergileniyor. Türkiye’nin ilk yerli otomobilini yakından görmek isteyen ziyaretçiler, Devrim’in üretim hikâyesine de tanıklık ediyor.
