ABD ile İsrail kuvvetlerinin İran lokasyonuna 28 Şubat’ta kurguladığı harekatlar, yeryüzündeki petrol rezervlerini ciddi ölçüde daralttı. Bu sarsıntı neticesinde motorin bedelleri yüzde 45, benzin rakamları ise yüzde 35 oranında sıçradı. Bilirkişiler, ekonominin can damarı sayılan motorindeki bu tıkanıklığın sonuçlarının aylarca var olabileceğini dillendiriyor. ABD federal araştırma birimi Enerji Bilgi Yönetimi (EIA), bu periyotta motorinin galon değerinin 5,80 doların limitinin ötesine geçeceğini aktarıyor. Benzinin genel ücretinin ise 4,30 dolarda sabitleneceği öngörülüyor. Geçtiğimiz hafta gündeme gelen mütareke ümidi fiyatları biraz geriletse de, iki sıvı arasındaki uçurum hiçbir surette kapanmadı.
Dünya Arzı Neden Kısıtlanıyor?
Batı Asya'daki muharebeden evvel de ürünün çıkışı zorluydu. Körfez devletleri bilhassa bu türe son derece elverişli olan hammaddeyi elde ediyor, çok yüklü seviyede dizel ve jet yakıtı yolluyordu. Silahların patlamasıyla bu dev sirkülasyon kesintiye uğradı, boşalan hazneyi tamamlayacak hiçbir unsur mevcut değil. Rabobank Küresel Enerji Stratejisti Joe DeLaura yaşananları, "Motorinde ciddi bir açık var, jet yakıtında da, fuel oil’de de. Benzin ise görece iyi durumda" ifadeleriyle anlattı. TD Cowen Enerji Analisti Jason Gabelman ise Çin idaresinin taktiğine işaret etti. Çin makamları, bombardımanların akabinde bizzat kendi havzasını emniyete almak amacıyla ihracata kilit vurdu. Alınan karar, kısıtlı havuzu fena halde bunalttı. Uzman Gabelman, piyasanın telafi imkanı olmadığını duyurdu.
Amerika'nın Karşılaştığı İhracat Çıkmazı
ABD aslında dış satımcı bir mevkide. Avustralya misali devletler alımlarını, Asya veya Avrupa borsalarından çok Amerika coğrafyasına aktardı. Lakin global petrol kaynaklarının yüzde 20 oranında sekteye uğradığı atmosferde ABD dahi eksikleri tamamlayamıyor. GasBuddy Analisti Patrick De Haan, “ABD çok miktarda üretebilir, ama dünyayı besleyemez” diyor. Benzinle motorin aslında tamamen aynı membadan filizleniyor, yalnız fonksiyonları tamamen farklı. Kamyon, traktör ve iş makinelerini harekete geçiren dizel gıda zincirinin vazgeçilmezi konumunda. Körfez coğrafyasındaki hammadde, motorin istihsali için fazlasıyla idealken; Teksas ve New Meksiko madenleri ekseriyetle benzin çıkarılması bağlamında yatkın. Bu kimyasal ayrım, açığın eritilmesini daha da çıkmaza sokuyor.
Çevresel Vergiler Ve Tüketicilerin Mecburiyeti
Çevreci tedbirler kapsamında akaryakıttaki kükürt oranının arıtılması zarureti, maliyetleri daha da fırlatıyor. Yale Üniversitesi Enerji Ekonomisi Profesörü Kenneth Gillingham, iletim hatlarındaki yetersizlikler yüzünden ürünün meblağının eyaletten eyalete epey farklılaştığına değiniyor. Dizel tüketen kesimin tasarrufa geçme kabiliyetinin bulunmaması en önemli risk. Kamyoncuların ve çiftçilerin faaliyetleri durdurma alternatifi maalesef bulunmuyor. Hürmüz Boğazı rotasının tekrar trafiğe açılması halinde enerji tarifeleri yavaşlayabilir ancak hasarın şifa bulmasının aylar sürmesi öngörülüyor.
