Eskişehir Büyükşehir Belediyesi ESMEK Sağlıklı Yaş Alma Birimi Sorumlusu Sosyal Hizmet Uzmanı Azime Akkaya, Anadolu Üniversitesi Yunus Emre Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nda düzenlenen seminerde yaşlılık olgusunu çok yönlü ele aldı. Akkaya, dünya genelinde hızla artan yaşlı nüfusa dikkat çekerek, sosyal politikaların bu değişime yeterince hazırlıklı olmadığını ifade etti.
Dünya Sağlık Örgütü’nün son dönemde öncelikli gündeminin yaşlılık olduğunu aktaran Akkaya, “Dünya Sağlık Örgütü'nün bir toplantısına katıldım. Bu toplantıda dünyadan 200'e yakın ülkeden 57 farklı temsilci vardı. Ve şu an Dünya Sağlık Örgütü'nün gündemi şu: Yaşlılık. Kadın değil, çocuk değil, göç değil, pandemi, hastalıklar değil; yaşlılık konusunu önceliklendiriyor. Çünkü dünya da çok hızlı yaşlanıyor ve çoğu dünya ülkesi bu konuya çok hazırlıksız bir yerde. Bazı işte Japonya gibi iyi örnekler var ama onların da iyi olmasının, şu an iyi olmasının nedeni çok daha öncesinden sosyal politika kısmında başarılı bir yaşlılık politikası geliştirmiş olmalarıyla alakalı. Yaşlıların karşı karşıya olduğu üç temel sorun var bana göre: Yalnızlaşma, yoksullaşma ve yoksunlaşma. Özellikle yaşlılıkta karşılaşılan sorunları bence bu üç kavram çok iyi bir çatıda topluyor. Bu üçü birbirini besleyen ve derinleştiren süreçler. Yalnızlık beraberinde yoksunlaşmayı getiriyor, yoksullaşma zaten pek çok haktan mahrum kalınmasına sebebiyet veriyor yaş almış kişilerin.
Ama özellikle sosyal hizmet alanında bizim şöyle bir bakış açımız var: Diğer alanlarda olduğu gibi yaşlılık alanında da bir kadirşinaslık bekleyişiyle sunmayacağız bu hizmetleri. Bir hak talebi var ortada ve bir insan hakları meselesi var. Bunu gözeterek, insan haklarına, insan onuruna yaraşır bir şekilde bu politikaları üreteceğiz ve bu yaş grubuna da onurlu, aktif, eşit bir yaşamı sunabilecek şekilde hizmetlerimizi planlayacağız” diye konuştu.
“Eskişehir’de yaşlı nüfus oranı yüzde 15,7”
Türkiye’de ve Eskişehir’de yaşlı nüfusa ilişkin verileri de paylaşan Akkaya, şu ifadeleri kullandı:
“Türkiye'de yalnız yaşayan 65 yaş üstü kişi sayısı, 2024 verilerine göre neredeyse 1 milyon 750 bin bireyin tek başına yaşadığı, 65 yaş üstünün tek başına yaşadığıyla ilgili bir veri var. 2025'te güncele geldiğimizde bu sayı 1 milyon 800 bin civarına ulaşıyor. Her beş yaşlıdan yaklaşık biri yalnız yaşıyor.
Türkiye'de 65 yaş üstü düşündüğümüzde; normalde genç bir toplumuz diye değerlendiriyoruz çoğu yerde. Türkiye genç bir nesil olarak değerlendiriliyor. Ama bu konu aslında Almanya gibi ülkelere baktığımızda, gelişmiş ülkelere baktığımızda genç nesil bir toplumuz. Dünyanın geneline baktığımızda aslında çok yaşlı bir toplumuz ve buna oranla da maalesef yaşlılıkla ilgili politikalarımız aynı oranda ilerlemiyor. Gelişmişlik sayımız çok hızlı artıyor, yaşlı nüfus sayımız çok hızlı artıyor ama politikalarımız aynı oranda, aynı hızda ilerlemiyor maalesef. Yalnız yaşayan kişilerin cinsiyet dağılımına baktığımızda; bu 1 milyon 800 binin yaklaşık %75'inin kadın, %25'inin erkek olduğunu görüyoruz.
Türkiye'de yaşlı oranına baktığımızda genel nüfusun %10,6'sı yaşlı nüfus. Peki Eskişehir'de bu yaşlı nüfus oranı nedir?
%15,7. Yani Türkiye ortalamasının üzerinde bir yaşlı nüfusa ev sahipliği yapıyoruz şehrimizde. Böyle düşündüğümüzde aslında Eskişehir genç nüfusuyla bilinen bir şehir, genç bir şehir. Nereden çıktı bu yaşlılar o zaman?
Gençlik merkezlerimiz var, alanlarımız var. Yaş almış kişileri gözeterek ne kadar kamusal alan açıyoruz? Onları düşünerek ne kadar sosyal politikaları önceliklendiriyoruz? Eskişehir bu anlamda Türkiye ortalamasının üzerinde bir yaşlı nüfusa ev sahipliği yapıyor ve ülkemizde her beş yaşlıdan biri yalnız yaşıyor. Elimizde direkt şöyle bir veri yok; "Eskişehir'de şu kadar kişi yalnız yaşıyor" gibi bir veri yok ama ülkemizde her beş yaşlıdan birinin yalnız yaşadığını, Eskişehir'de de Türkiye genelinin üzerinde bir yaşlı nüfus olduğunu düşünürsek şöyle bir yorum da belki yapmak mümkün: Eskişehir'de yalnız yaşayan yaşlı oranı da daha yüksek.”
“Eskişehir Türkiye'deki dijital dolandırıcılığın en yaygın olduğu ilk 10 ilden biri”
Seminerde dijital risklere de değinildi. Akkaya, Eskişehir’in dijital dolandırıcılık vakalarının yoğun görüldüğü iller arasında yer aldığını belirterek, “Eskişehir Türkiye'deki dijital dolandırıcılığın en yaygın olduğu ilk 10 ilden birisi. Ve dijital dolandırıcılık mağdurlarının %60 gibi bir büyük kesimini, 60 yaş üstü vatandaşlar oluşturuyor. Bu aslında bize şunu gösteriyor: Bu konuda ciddi bir şekilde dijital okuryazarlığın artırılmasıyla ilgili 60 yaş üstüne yönelik çeşitli desteklerin, eğitimlerin, bu alanların oluşturuluyor olması lazım.
Katılım ve karar alma süreçlerine dahil olma... Bu biraz daha sanırım şehrimizde Kent Konseyi gibi yapılar içerisinde mümkün oluyor. Yerel yönetimlerin bu konuda daha çok yaş almış kişiler için politikaları önceliklendirmesi gerekiyor.
Burada aslında temel mesele yaşlı, yaş almış kişiyi pasif bir alıcı değil de aktif bir özne olarak konumlandırmak. Bu bakış açısında politikalarımızı tasarlarsak çok daha hak temelli bir yaklaşım sergilemiş olacağız. Peki yaşlılığa bakışımız neden değişmeli? Şu an baktığımızda dünya yaşlanıyor ve küresel birtakım sorunlar var ama yerelde de bunun etkilerini görüyoruz. Ekonomik koşullar süreci derinleştiriyor, var olan yaşlılıkla ilgili politikalardaki eksiklikleri daha çok hissediyoruz ve sadece bakım meselesi odağından çıkmadığı sürece de burada işte yalnızlık, yoksullaşma, bunun getirdiği, beraberinde getirdiği sorunları daha çok hisseder oluyor bu yaş grubu.
Bu sorunlar sadece tabii ki Türkiye'ye özgü değil ama Türkiye'de var olan ekonomik koşullar nedeniyle bu sorunlar daha da derin hissediliyor. Bu yüzden de yaşlılığa olan bakış açımızı artık değiştirmek zorundayız. Peki yaşlı hakları ne anlama gelir? Bizim sosyal hizmetlerde temel görevimiz, insan onuruna yaraşır adil bir yaşam sunabilmek her yaş grubu için. Bu yaş grubu için de onurlu, aktif, eşit bir yaşam sunabilmek gerekiyor. Bu bir yardım değil, bu bir lütuf değil, bu bir hak meselesi. Bir kadirbilirlik meselesi, yardım meselesi olarak yaklaşmamak gerekiyor” ifadelerini kullandı.
