Rifat Günday tarafından 14 Haziran 2010 tarihinde derlenen bilgilere göre okulun tarihi, aynı zamanda Eskişehir’in son yüzyılı aşkın sürede yaşadığı dönüşümün de izlerini taşıyor.
RÜŞTİYE MEKTEBİ İLE BAŞLADI
Okulun temelleri Osmanlı döneminde faaliyet gösteren Rüştiye Mektebi’ne dayanıyor. Ortaöğretim seviyesinde eğitim veren kurumun adı daha sonra İdadi Mektebi olarak değiştirildi.
İlerleyen yıllarda Sultani Mektebi adını alan eğitim kurumunda ilkokul bölümü “Birinci Devre”, ortaokul ve lise bölümleri ise “İkinci Devre” olarak faaliyet gösterdi.
Okulun eski yöneticilerinden ve beden eğitimi öğretmeni Hüsnü Soyer’den aktarılan bilgilere göre Rüştiye Mektebi, bugünkü Atatürk Lisesi’nin bulunduğu bölgede eski bir binada hizmet veriyordu. İdadi Mektebi ise bugünkü Yasin Çakır Un Fabrikası’nın bulunduğu alandaki büyük bir ahşap binada faaliyet gösterdi.
Okul daha sonra Orduevi arkasında bulunan ve uzun yıllar Gazi İlkokulu olarak kullanılan ahşap binaya taşındı.
YUNAN İŞGALİYLE EĞİTİME ARA VERİLDİ
Eskişehir’in 1920 yılında Yunan işgaline uğramasıyla okulun faaliyetleri durduruldu.
2 Eylül 1922’de Eskişehir’in işgalden kurtarılmasının ardından eğitim yeniden başladı. Sultani Mektebi, aynı binada bu kez “Eskişehir Orta Mektebi” adıyla faaliyetlerini sürdürdü.
1929-1930 eğitim döneminde kentte lise ihtiyacının ortaya çıkması üzerine okul, Odunpazarı’ndaki Numune Turan Mektebi binasına taşındı. Günümüzde bu yapı Cumhuriyet Tarihi Müzesi olarak kullanılıyor.
1930-1931 eğitim döneminden itibaren lise bölümü açıldı ve kurum “Eskişehir Lisesi” adını aldı.
ATATÜRK ESKİŞEHİR LİSESİ'Nİ ZİYARET ETTİ
Okul tarihindeki en önemli gelişmelerden biri Mustafa Kemal Atatürk’ün Eskişehir ziyaretleri sırasında yaşandı.
Aktarılan bilgilere göre Atatürk, 21 Ekim 1932’de trenle Eskişehir’den geçerken istasyonda Vali İsmail Hakkı Bey, okul müdürü Sami Kuman, Belediye Başkanı Kamil Kaplangı ve beraberindeki heyetle görüştü. Görüşmede Eskişehir Lisesi binasının durumu da kendisine aktarıldı.
16 Ocak 1933 tarihinde ise Atatürk’ün Eskişehir Lisesi’ni ziyaret ettiği belirtiliyor. Okul Müdürü Sami Kuman ile öğretmenler tarafından karşılanan Atatürk, sınıfları gezerek öğrenciler ve ders programlarıyla ilgilendi.
Ziyaret sırasında lisenin daha uygun bir binaya taşınması yönündeki talep de kendisine iletildi.
HÜKÜMET KONAĞI LİSEYE VERİLDİ
O dönem Hükümet Konağı olarak inşa edilen yeni binanın Eskişehir Lisesi’ne tahsis edilmesi gündeme geldi.
Milli Eğitim Bakanlığı’nın 26 Şubat 1933 tarihli yazısının ardından Bakanlar Kurulu, 4 Mart 1933 tarihli kararla Hükümet Konağı olarak yapılan binanın Eskişehir Lisesi’ne verilmesini kararlaştırdı.
Böylece okul, 1934-1935 eğitim-öğretim yılının başında bugün kullanılan tarihi binasına taşındı.
Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi özelliklerini taşıyan üç katlı yapı, yarım “U” planıyla inşa edildi. Binanın mimarisinde Selçuklu ve Osmanlı yapı unsurlarından izlere yer verildi.
Okul binası ilerleyen yıllarda çeşitli yenileme ve geliştirme çalışmalarından geçti. İlk mezunlardan olan ve daha sonra Maliye Bakanlığı görevinde bulunan Hasan Polatkan’ın katkılarıyla 1952 yılında binaya kalorifer sistemi kuruldu.
1959-1960 eğitim döneminde okul bünyesinde Akşam Lisesi açıldı. 1961 yılında ise Eskişehir Lisesi’nin adı Atatürk Lisesi olarak değiştirildi.
1980-1981 döneminden itibaren Atatürk Lisesi ve Atatürk Akşam Lisesi aynı binada iki ayrı yönetim altında faaliyet gösterdi. Akşam Lisesi 1984-1985 eğitim döneminde kapatıldı.
Odunpazarı Kentsel Sit Alanı içerisinde bulunan tarihi Atatürk Lisesi binası, 29 Nisan 1988 tarihli kararla anıtsal yapı olarak tescil edildi.
Aynı yıl öğrencilerin kullanımı için spor salonu yapılırken, 1998 yılında okul binalarında doğalgaz dönüşümü gerçekleştirildi.
2000’li yıllarda ise tarihi yapının özgün karakterinin korunmasına yönelik çeşitli çalışmalar yapıldı. Binanın dış cephesi yenilendi, pencere doğramaları aslına uygun ahşap malzemelerle değiştirildi ve giriş merdivenleri andezit taşla kaplandı.
2008 yılında Odunpazarı Belediyesi tarafından tarihi binanın dış cephe aydınlatması gerçekleştirildi.
13 BİN 500 KİTAPLIK KÜTÜPHANE
Okulun uzun yıllardır hizmet veren kütüphanesine, 1974-1975 dönemi mezunlarından Cengiz Turan’ın adı verildi. Cengiz Turan Kütüphanesi, yaklaşık 13 bin 500 kitaplık koleksiyonuyla okulun önemli bölümlerinden biri haline geldi.
Okulda görev yapmış önemli isimlerin hatıraları da dersliklerde yaşatıldı. 1954-1955 yıllarında okulda edebiyat öğretmenliği yapan ünlü şair Arif Nihat Asya’nın adı, üçüncü kattaki bilişim dersliğine verildi.
1946-1971 yılları arasında İngilizce öğretmeni olarak görev yapan İhsan Şenel’in adı da bir başka derslikte yaşatıldı.
Rüştiye Mektebi’nden İdadi’ye, Sultani’den Eskişehir Lisesi’ne ve son olarak Atatürk Lisesi’ne uzanan süreç, okulun yalnızca bir eğitim kurumu olmadığını, Eskişehir’in yakın tarihine de tanıklık ettiğini gösteriyor.
İşgal yıllarında kapanan, Cumhuriyet’in ardından yeniden öğrencilerle buluşan ve Atatürk’ün ziyaretinin ardından tarihi Hükümet Konağı binasına taşınan okul, bugün Eskişehir’in en önemli eğitim ve mimari miraslarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
