Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın emeklilerin ekonomik koşullarının iyileştirilmesine yönelik açıklamalarının ardından, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi yeniden gündeme geldi. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen modelin, ailelerin toplam gelirini ve temel ihtiyaçlarını esas alan bir sosyal destek mekanizması olarak uygulanması hedefleniyor.
Hazırlık aşamasındaki sistemde kira, doğal gaz, yakacak, gıda ve çocuk yardımları gibi farklı destek kalemlerinin yer alması planlanıyor. Yardımların hanelerin ekonomik durumuna, ihtiyaçlarına ve yaşadıkları bölgenin koşullarına göre belirlenmesi öngörülüyor.
Modelin hayata geçirilmesi için yasal düzenleme sürecinin tamamlanması gerekiyor. Gelir kriterleri, yardım tutarları, başvuru şartları ve ödeme takvimi gibi ayrıntıların kesinleşmesiyle birlikte uygulamanın kapsamı netleşecek.
Vatandaşlık maaşı gelir sınırı ne kadar olacak?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi için hazırlanan taslakta aylık 23 bin 552 TL hane geliri sınırı yer alıyor. Buna göre aynı hanede yaşayan kişilerin toplam gelirinin belirlenen tutarın altında kalması, destek değerlendirmesinde temel kriterlerden biri olarak öngörülüyor.
Sistemde yalnızca başvuru sahibinin kazancının değil, hanenin toplam ekonomik durumunun dikkate alınması planlanıyor. Gelir hesaplamasında hangi kalemlerin esas alınacağı ve sınırın nasıl uygulanacağı ise nihai düzenlemeyle belirlenecek.
23 bin 552 TL tutarındaki gelir sınırı, hazırlık aşamasındaki kriter olarak öne çıkıyor. Kesin tutarın ve hak sahipliği koşullarının resmî düzenlemeyle açıklanması bekleniyor.
Vatandaşlık maaşı kaç haneye verilecek?
Taslak çalışmada ilk etapta yaklaşık 2,5 milyon hanenin destek kapsamına alınması hedefleniyor. Sistem kapsamında toplam 1,5 trilyon TL tutarında destek sağlanması da planlanan hedefler arasında bulunuyor.
Hanelerin gelir durumlarının belirlenmesi ve ihtiyaçlarının tespit edilmesiyle yardım kapsamının oluşturulması öngörülüyor. Hane başına yapılacak ödeme miktarı, toplam bütçenin dağılımı ve yardımların hangi dönemlerde verileceği henüz kesinleşmiş değil.
Hane gelirleri ve malvarlığı incelenecek
Vatandaşlık maaşı kapsamında destek alacak ailelerin belirlenmesinde hane gelirinin ve ekonomik koşulların değerlendirilmesi planlanıyor. Bu süreçte kamu kurumlarının kayıtlarından yararlanılması ve hanelerin mali durumlarının elektronik ortamda incelenmesi öngörülüyor.
Gelir ve malvarlığı değerlendirmesinde sosyal yardım kayıtları, sosyal güvenlik bilgileri, vergi kayıtları ve tapu bilgileri gibi verilerin kullanılması gündemde bulunuyor. Banka hesap hareketlerinin değerlendirme sürecine nasıl dahil edileceği de uygulama esasları kapsamında netleşecek.
Taslak modelde hak sahiplerinin ekonomik durumlarının belirli aralıklarla yeniden incelenmesi de planlanıyor. Hane gelirinde meydana gelen değişikliklerin yardımlardan yararlanma durumuna yansıtılması hedefleniyor.
Gelirin belirlenen sınırın üzerine çıkması halinde desteğin hangi koşullarda azaltılacağı veya sona erdirileceği, kesin uygulama kurallarıyla belirlenecek.
Vatandaşlık maaşı hangi yardımları kapsayacak?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi kapsamında ailelerin ihtiyaçlarına göre farklı yardım türlerinin uygulanması planlanıyor. Kira, enerji, yakacak, gıda ve çocuk yardımları, taslakta öne çıkan destek başlıkları arasında yer alıyor.
Kira desteği: Büyükşehirlerde kirada yaşayan ve gelir kriterlerini karşılayan ailelere yönelik kira yardımı sağlanması değerlendiriliyor. Desteğin miktarı, başvuru koşulları ve ödeme yöntemi henüz kesinleşmedi.
Doğal gaz ve yakacak yardımı: Kış koşullarının ağır olduğu Erzurum, Kars, Sivas ve Ardahan gibi illerde enerji giderlerine yönelik yardımlara öncelik verilmesi planlanıyor. Desteklerin hangi tutarda ve hangi yöntemle sağlanacağı uygulama esaslarıyla belirlenecek.
Gıda ve çocuk yardımları: Kırsal bölgelerde yaşayan ailelerin temel tüketim ihtiyaçlarının ve çocukların gereksinimlerinin destek kapsamında değerlendirilmesi öngörülüyor. Yardımların kapsamı, hane yapısına ve ihtiyaç durumuna göre şekillendirilecek.
Bakım ihtiyacı bulunan haneler: Bakıma muhtaç yaşlıların, kronik hastaların veya yatağa bağımlı kişilerin bulunduğu ailelerin ihtiyaçlarının da değerlendirilmesi planlanıyor. Bu hanelere hangi koşullarda öncelik verileceği henüz netleşmedi.
Desteklerin tek tip bir ödeme yerine farklı yardım kalemlerinden oluşması hedefleniyor. Her yardım türünün tutarı ve yararlanma koşulları, sistemin kesinleşen uygulama kurallarıyla açıklanacak.
Vatandaşlık maaşı kartı verilecek mi?
Taslak kapsamında hak sahipleri için özel bir “Vatandaşlık Maaşı Kartı” uygulaması da değerlendiriliyor. Planlanan modelde kartın hem nakit çekiminde hem de temel ihtiyaç ürünlerinin indirimli alınmasında kullanılabilmesi öngörülüyor.
Kartın hangi kurum tarafından verileceği, hangi işletmelerde geçerli olacağı, indirim oranları ve nakit çekim koşulları henüz belirlenmedi. Uygulamanın kapsamı, sistemin nihai düzenlemeleriyle netleşecek.
Vatandaşlık maaşı başvuruları nereden yapılacak?
Hazırlık aşamasındaki modelde başvuruların e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınması planlanıyor.
Başvuru ekranlarının ne zaman açılacağı, hangi belgelerin isteneceği ve değerlendirme sürecinin nasıl yürütüleceği henüz kesinleşmedi. Başvuru yöntemleri ve gerekli şartların uygulama takvimiyle birlikte açıklanması bekleniyor.
Vatandaşlık maaşından yararlanmak isteyen ailelerin, kesin başvuru koşullarına ilişkin resmî duyuruları takip etmesi gerekiyor.
Vatandaşlık maaşı ödemeleri ne zaman başlayacak?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi için hazırlanan takvimde pilot uygulamanın öncelikli adım olması planlanıyor. Pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi hedefleniyor.
Taslak takvime göre ilk ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde, yani ocak-mart döneminde başlaması öngörülüyor. Ancak kesin ödeme tarihi henüz açıklanmış değil.
Pilot uygulama sürecinde sistemin işleyişinin değerlendirilmesi ve ihtiyaç duyulan düzenlemelerin yapılması planlanıyor. Uygulamanın sonuçlarına göre modelin 2027 yılı içerisinde 81 ile yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Bu takvim, hazırlık aşamasındaki planlamayı ifade ediyor. İlk ödemelerin başlayacağı tarih ve uygulamanın ülke genelindeki yayılımı, kesinleşecek uygulama takvimiyle belirlenecek.
Vatandaşlık maaşı için yasal düzenleme ne zaman yapılacak?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin uygulanabilmesi için gerekli yasal altyapının oluşturulması gerekiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, emeklilerin ekonomik koşullarına ilişkin açıklamasında, mali imkânların geliştirilmesi için çalışmalar yürütüldüğünü ve düzenlemelerin yasal altyapısının yıl sonuna kadar TBMM gündemine getirilmesinin hedeflendiğini belirtti.
2027 bütçesinde toplumsal refahı artırmaya yönelik kaynak ayrılması planlanıyor. Sistemin gelir sınırı, yardım türleri, ödeme miktarları ve başvuru şartları ise yasal düzenleme ve uygulama esaslarının kesinleşmesiyle netlik kazanacak.
Mevcut taslakta 23 bin 552 TL hane geliri sınırı, ilk etapta 2,5 milyon haneye ulaşılması ve ilk ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleri öne çıkıyor. Ancak bu ayrıntılar henüz kesinleşmiş uygulama şartları olarak değerlendirilmiyor.
