Dar gelirli ailelere yönelik hazırlanması planlanan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nde çalışmalar sürüyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak adlandırılan modelin amacı, geliri belirli bir eşik seviyenin altında kalan hanelere destek sağlamak ve sosyal yardım sistemini aile bazlı yeni bir yapıya kavuşturmak.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, sistem üzerinde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda 14 farklı kurumla çalışıldığını açıkladı. Bakanlık, 2026 yılında pilot çalışmaların başlatıldığını ve sistemin 2027'de Türkiye genelinde yaygınlaştırılmasının hedeflendiğini bildirdi.
Sistem yalnızca gelir desteğinden oluşmayacak. Bakanlığın açıklamalarında ailedeki bireylerin özelliklerinin de dikkate alınacağı, istihdamı güçlendirecek adımların modelin önemli parçalarından biri olacağı belirtiliyor.
Vatandaşlık maaşı nedir?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, geliri belirlenen eşik seviyenin altında kalan ailelerin gelirlerinin desteklenmesini amaçlayan yeni nesil bir sosyal yardım modeli olarak hazırlanıyor.
Sistemin temelinde aile bazlı değerlendirme bulunuyor. Ailede yaşayan kişilerin özellikleri, hanenin gelir durumu ve ihtiyaçları birlikte değerlendirilecek.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, modelin amacının sosyal yardım alan veya belirli haneleri bir eşik gelir seviyesine getirene kadar desteklemek olduğunu açıkladı. Bakanlık ayrıca sistemi yalnızca nakdi destek sağlayan bir yapı olarak değil, istihdamı da güçlendiren bir model olarak tasarlıyor.
Sistem ilk olarak 2023 yılında gündeme gelirken, daha sonraki çalışmalarda pilot uygulama ve 2027 yılında ülke geneline yaygınlaştırma hedefi ortaya konuldu. 2025 yılında yapılan açıklamalarda pilot uygulamanın birkaç ilde başlatılması ve 2027'de tüm ülkeye yayılması planlanmıştı.
Vatandaşlık maaşından kimler yararlanacak?
Sistemde en önemli kriterlerden birinin hane içindeki gelir düzeyi olması bekleniyor. Ancak destekten yararlanmak için esas alınacak kesin gelir sınırı henüz açıklanmış değil.
SGK Uzmanı Murat Bal'ın 1 Ekim 2026 tarihli değerlendirmesine göre düşük hane geliri temel kriterlerden biri olacak. Bal, gelir sınırının henüz kesinleşmediğini belirtirken ailelerin değerlendirilmesinde yalnızca toplam gelirin değil, kişi başına düşen gelirin de dikkate alınabileceğini ifade etti.
Bakanlığın resmî açıklamalarında da modelin aile içindeki farklı göstergeleri dikkate alacağı belirtiliyor.
Bu kapsamda;
- Hanenin gelir düzeyi,
- 17 yaş altındaki çocuk sayısı,
- Anne ve babanın durumu,
- Hanede engelli birey bulunup bulunmadığı,
- Hanede yaşlı birey bulunup bulunmadığı gibi unsurların değerlendirmeye alınması planlanıyor.
Dolayısıyla benzer gelir seviyesine sahip ailelerin değerlendirmesinde hane yapısının da belirleyici olması öngörülüyor.
Vatandaşlık maaşı başvurusu nasıl yapılacak?
SGK Uzmanı Murat Bal'ın aktardığı bilgilere göre başvuru sürecinde e-Devlet üzerinden başvuru yapılması ve ardından hane için gelir testi uygulanması planlanıyor.
Bal'ın açıklamasına göre değerlendirmede hane gelirinin yanı sıra kişi başına düşen gelir de dikkate alınabilecek. Gelir testi sonucunda ailenin destek kapsamına girip girmeyeceğinin belirlenmesi bekleniyor.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: e-Devlet başvurusu ve gelir testi, SGK Uzmanı Murat Bal'ın aktardığı planlanan süreçtir. Bakanlığın resmî açıklamalarında şu aşamada vatandaşlık maaşı için tüm Türkiye'ye açılmış kesin bir başvuru ekranı veya genel başvuru tarihi açıklanmış değil.
Bu nedenle vatandaşlık maaşı başvurularının başladığı şeklinde bir değerlendirme yapmak için henüz erken.
Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak?
Yeni sistemde ailelere ödenecek tutar henüz kesinleşmiş değil.
SGK Uzmanı Murat Bal, hesaplamada asgari ücretin baz alınabileceğini belirtirken kesin rakamların açıklanmadığını vurguladı. Başka bir ifadeyle, vatandaşlık maaşının bugün için belirlenmiş tek bir TL tutarı bulunmuyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da resmî açıklamasında hedefin aileyi belirli bir gelir seviyesine getirene kadar desteklemek olduğunu belirtiyor.
Bu nedenle “her aileye kesin olarak asgari ücret ödenecek” şeklinde bir ifade şu aşamada kesinleşmiş uygulama olarak değerlendirilmemeli.
Gelir testi nasıl uygulanacak?
Gelir testi, yeni sistemin en önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
SGK Uzmanı Murat Bal'ın verdiği bilgilere göre değerlendirmede ailede kişi başına düşen gelir esas alınabilecek. Böylece hanenin toplam geliri, ailede yaşayan kişi sayısıyla birlikte değerlendirilecek.
Ancak vatandaşlık maaşı için kullanılacak kesin gelir sınırı henüz açıklanmadı. Bal da gelir seviyesinin hangi rakam üzerinden belirleneceğinin henüz netleşmediğini belirtiyor.
Dolayısıyla mevcut sosyal yardım programlarında kullanılan gelir kriterlerinin doğrudan vatandaşlık maaşında uygulanacağını söylemek için henüz resmî düzenlemenin tamamlanması gerekiyor.
Çocuk, engelli ve yaşlı bireyler dikkate alınacak
Yeni modelde aile yapısının da gelir kadar önemli olması planlanıyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 17 yaş altındaki çocuk sayısının yanı sıra anne ve babanın durumu, engellilik ve yaşlılık gibi unsurların model kapsamında değerlendirileceğini açıkladı.
SGK Uzmanı Murat Bal da çocuk, engelli veya yaşlı birey bulunan düşük gelirli ailelerin değerlendirmede avantaj sağlayabileceğini belirtti.
Buradaki amaç, yalnızca hanenin kazancına bakmak yerine ailenin ihtiyaçlarını ve bakım yükünü de hesaba katan bir sistem oluşturmak.
Diğer sosyal yardımlar kesilecek mi?
Vatandaşlık maaşı almaya hak kazanan kişilerin mevcut sosyal yardımlardan yararlanmaya devam edip edemeyeceği konusunda henüz kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor.
Murat Bal, çocuk yardımı ve engelli aylığının vatandaşlık maaşına engel olmayabileceğini düşündüğünü, diğer sosyal yardımların ise ayrıca değerlendirilmesinin söz konusu olabileceğini ifade etti.
Bu açıklama uzman değerlendirmesi niteliğinde. Kesin uygulamanın, yeni sistemin mevzuatı tamamlandıktan sonra ortaya çıkması bekleniyor.
Bakanlık ise yeni modelle birlikte mevcut sosyal yardım sisteminin yeniden yapılandırılacağını belirtiyor. Bu nedenle bazı yardımların yeni sistem içerisinde yeniden düzenlenmesi veya farklı desteklerle entegre edilmesi gündemde.
Sosyal yardımlar yeniden düzenlenecek
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi yalnızca yeni bir ödeme modelinden ibaret olmayacak.
Bakanlığın açıklamalarına göre yeni sistem, sosyal yardım mekanizmasında daha bütünleşik bir yapının oluşturulmasını hedefliyor. 2025 yılında TBMM'de yapılan açıklamada da modelin sosyal destek sistemini entegre eden ve eşik gelirin altında kalan aileleri destekleyen bir yapı olarak tasarlandığı belirtilmişti.
Daha önce uygulanan farklı sosyal yardım programlarının yeni modelle birlikte nasıl yapılandırılacağı ise mevzuatın tamamlanmasıyla netleşecek.
Vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak?
Vatandaşlık maaşında iki farklı aşama bulunuyor.
İlk aşama pilot uygulama olacak. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 2026 yılında pilot çalışmaların başlatıldığını açıkladı. Bakanlığın açıklamasında pilot çalışmaların bu yıl başladığı ve sistemin 2027'de tüm Türkiye'ye yaygınlaştırılmasının hedeflendiği belirtildi.
SGK Uzmanı Murat Bal ise pilot uygulamanın Ekim 2026 itibarıyla başlamasının beklendiğini ve sistemin 2027'den sonra ülke genelinde yaygınlaşmasının öngörüldüğünü aktardı.
Burada resmî açıklama ile uzman değerlendirmesi arasında zamanlama açısından bir fark bulunuyor: Bakanlık 2026 içinde pilot çalışmaların başladığını açıklarken, Bal Ekim 2026 itibarıyla pilot uygulamaya ilişkin takvimden söz ediyor.
Ülke genelinde yaygınlaştırma için hedef yıl ise 2027.
Vatandaşlık maaşı ne kadar süre verilecek?
Desteğin belirli bir süre uygulanması ve bu dönemde ailenin gelir durumunun takip edilmesi öngörülüyor.
Modelin amacı, yalnızca düzenli gelir desteği sağlamak değil, aynı zamanda çalışabilir durumdaki aile bireylerinin istihdama katılımını artırmak.
Bu nedenle vatandaşlık maaşının süresinin ailenin ekonomik durumuyla ve istihdam süreciyle bağlantılı olması planlanıyor.
Vatandaşlık maaşında istihdam şartı olacak mı?
Yeni sistemin önemli başlıklarından biri istihdam.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, modelin yalnızca gelir desteğine dayanmayacağını ve istihdam odaklı çalışmalar yürütüleceğini açıkladı.
SGK Uzmanı Murat Bal'ın aktardığı modele göre destek alan ailelerde çalışabilir durumda olan kişilere;
- Meslek kursları,
- İş edindirme programları,
- İş önerileri,
- İşe yerleştirme destekleri gibi imkanların sunulması planlanıyor.
Bu kapsamda amaç, ailelerin yalnızca sosyal yardımlarla geçinmesini sağlamak yerine çalışma hayatına katılımı desteklemek.
Daha önceki resmî açıklamalarda da sistemin istihdam piyasasından caydırıcı olmayacak şekilde tasarlanacağı ifade edilmişti.
Modelin istihdam ayağında çalışabilir durumdaki bireylerin meslek edinmesi ve iş hayatına yönlendirilmesi planlanıyor. Böylece aile gelirinin yalnızca sosyal yardım yoluyla değil, istihdam yoluyla da artırılması amaçlanıyor.
Ancak “ailede bir kişi işe girerse vatandaşlık maaşı kesin olarak kesilecek” şeklinde kesinleşmiş bir kural bulunmuyor. Bu konudaki uygulamanın mevzuat ve pilot sonuçları sonrasında netleşmesi bekleniyor.
