Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesiyle birlikte gözler staj ve çıraklık mağdurlarına çevrildi. Yüz binlerce vatandaş, SGK sisteminde kayıtlı olmalarına rağmen emeklilik hakkından yararlanamamanın sıkıntısını yaşıyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Bal, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş'a konuyla ilgili önemli açıklamalarda bulundu. Bal, sorunun temelinde yatan hukuki gerekçeleri ve olası çözüm yollarını detaylandırdı. Çırak ve stajyerlerin sigortalılık statüsü, emeklilik hesaplamalarında dikkate alınmıyor. Mağduriyetin giderilmesi için yasal bir düzenlemenin şart olduğu vurgulanıyor.
Sigorta Kollarındaki Ayrım ve Emeklilik Engeli
Çırak ve stajyerlerin durumu, standart çalışanlardan farklı bir statüde değerlendiriliyor. Murat Bal, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında çalışanların çırak, uygulamalı eğitim görenlerin ise stajyer olarak tanımlandığını belirtti. Bal, "Çıraklar ve stajyerlerin SGK’ya kayıtlı görünmelerine rağmen emekli olamamalarının temel nedeni, bahsi geçen kişilerin emekliliğe sayılan sigorta kollarına değil, sadece kısa vadeli sigorta kolları olarak adlandırılan sağlık ve meslek hastalığı sigortasına tabi tutulmalarıdır" dedi. Söz konusu kişilerin SGK numaraları, tescilli sigorta giriş belgeleri ve işe giriş tarihleri bulunuyor. Ancak hizmet başlangıç tarihi bakımından ilk işe giriş tarihleri baz alınmıyor. Yani emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemektedir.
Mağdur Sayısındaki Belirsizlik
Sorunun boyutları hakkında net bir rakam vermek zor olsa da kitlenin büyüklüğü tahmin edilebiliyor. Bal, "Kesin bir resmî sayı olarak, 'çırak–stajyer sigortası nedeniyle emekli olamayanlar' şeklinde ayrıştırılmış Türkiye’de kaç kişi olduğuna dair SGK tarafından yayımlanmış doğrudan bir veri mevcut değildir" ifadelerini kullandı. SGK istatistiklerinden güncel rakamlar üzerinden varsayımlar yapılsa da geçmişteki uygulamalardan kaynaklanan mağduriyetlerin net sayısı bilinmemektedir. Yüz binlerce kişinin sözü edilen durumdan etkilendiği düşünülüyor. Veri eksikliği, çözüm sürecini de zorlaştıran bir unsur olarak öne çıkıyor.
EYT Kapsamı ve Bakanlık Açıklamaları
EYT düzenlemesi yapılırken stajyer ve çırakların dışarıda bırakılması tartışmalara neden olmuştu. Bal, "EYT düzenlemesi, emeklilik primi ödenmiş sigortalılar için yalnızca yaş şartını kaldıran bir düzenlemeydi" diyerek sürecin mantığını açıkladı. Staj ve çıraklık süreleri ise yanlış bir uygulama sonucu hukuken emeklilik sigortası sayılmadığı için stajyer–çıraklar EYT’ye dahil edilmedi. Dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin’in “çırakların hakkını vereceğiz, çalışıyoruz” demesine rağmen o dönemki yasa kapsamına alınmadılar. Verilen sözlerin tutulmaması, mağdurların beklentilerini boşa çıkardı. Siyasi iradenin konuya yaklaşımı, çözümün anahtarı olarak görülüyor.
Geriye Dönük Borçlanma ve Mücadele
Çözüm için sunulan en somut önerilerden biri geriye dönük borçlanma hakkı tanınmasıdır. Bal, "Teknik olarak mümkündür. Ancak mevcut mevzuata göre mümkün değildir; bunun için bir kanun değişikliği gerekir" dedi. Güncel SGK mevzuatında pek çok hak sahibine borçlanma hakkı verilmiştir. 5510 sayılı kanunda borçlanma hakkı tanınan kişilere stajyer ve çıraklar dahil edilebilir. Uzman isim, mağdurlara seslenerek kararlılık mesajı verdi. Bal, "Stajyer ve çıraklara vereceğim en büyük tavsiye asla vazgeçmemeleridir. O süreçte birliklerini korusunlar ve bahse konu davaya samimiyetle destek veren kimseyi" diyerek sözlerini tamamladı. Hak arama mücadelesinin devam etmesi gerektiği belirtildi.
