ABD, İsrail ve İran ekseninde alevlenen silahlı çatışmaların global ekonomiye yansımaları gün geçtikçe şiddetleniyor. Hürmüz Boğazı üzerinde yoğunlaşan kriz ortamı ile yöredeki imalat tesislerinin faaliyetlerini durdurması, evrensel gübre borsasında devasa sarsıntılar yarattı. İlgili gerilimin lojistik zincirini koparması neticesinde sadece tarımsal katkı maddelerinin değil, temel besin maliyetlerinin de şiddetle tırmanacağı yönünde ikazlar yapılıyor. Katar menşeli enerji devi QatarEnergy firmasının üre, polimer, metanol ve alüminyum misali stratejik malların imalatını askıya alması pazardaki arz daralmasını iyice derinleştirdi. Yaşanan olayların peşinden küresel piyasaların mühim göstergelerinden sayılan üre fiyatı ton başına 575 ila 635 dolar seviyesine fırladı.
Tedarik Zincirindeki Dev Tehdit
İlgili geçidin fiilen ulaşıma kapanması, sentetik besin yapımındaki ana materyallerden sayılan amonyak ile azot nakliyesini sekteye uğratıyor. Körfez coğrafyası yeryüzünün dev tarımsal üretim merkezlerini barındırırken, olası uzun vadeli taşımacılık engellerinin imalatı yavaşlatacağı ifade ediliyor. Yeryüzünde azot gübresi tedarikinde kritik pay barındıran İran da global arenada kilit misyon üstleniyor. Rusya, Mısır ve Suudi Arabistan arkasından İran, en fazla tercih edilen azot türü ürenin dördüncü büyük ihracatçısı pozisyonunda yer alıyor. Silahlar patladığında ABD sınırları içerisinde de maliyetler aniden katlandı. Ülkenin New Orleans ithalat üssünde ton başına 516 dolar olan bedel hızla 683 dolara ulaştı.
Global Pazardaki Fiyat Sıçraması
Çarpıcı pahalılık yalnızca ABD coğrafyasıyla sınırlı kalmadı. Hindistan devleti de üre ile fosfatlı gübrenin yüzde 40 miktarından fazlasını Orta Doğu bölgesinden alıyor. İncelemelere göre evrensel pazar, kargaşa patlamadan evvel Çin ihracat engellemeleri ve Avrupa bölgesindeki firmaların Rusya gazındaki kısıntılar yüzünden üretimi düşürmesiyle halihazırda sıkışmıştı. Meydana gelen krizlerle beraber üre fiyatları harp öncesine kıyasla ton başına tam 80 dolar zamlandı.
Ziraattaki Düşüş Tehlikesi
Bütün dünya üzerinde her sene 180 milyon ton miktarından fazla azotlu madde üretiliyor. Söz konusu ürünlerin maliyetinin yaklaşık yüzde 70-80 oranını doğalgaz oluşturuyor.
