Stratejik bölgelerdeki askeri gerilimler ve deniz ticaret yollarındaki tıkanıklıklar, havacılık dünyasını jet yakıtı kaynaklı bir sarsıntıyla karşı karşıya bıraktı. Ton fiyatı 830 dolardan 1 bin 500 doların üzerine fırlayan işletme giderleri, hava yolu firmalarını bilet zamları ve seferlerin durdurulması ihtimalleriyle yüzleştirdi.
Havacılıkta Tedarik Darboğazı
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarının peşinden Hürmüz Boğazı çevresinde patlak veren lojistik sorunlar, dünya genelindeki uçuş ağını derinden etkiliyor. Hayati geçiş koridorlarının fiilen kullanım dışı kalmasıyla birlikte uçak yakıtı tutarları rekor mertebelere ulaşırken; nakliye devleri yükselen maliyet yükü, yolcu ücretlerine yapılacak zamlar ve uçuş aksaması tehlikeleriyle burun buruna geldi.
Geçmiş Yılların Zirveleri Aşıldı
Saldırılar öncesinde Kuzeybatı Avrupa pazarlarında 830 dolar civarında seyreden jet yakıtının ton fiyatı, kriz neticesinde kısa sürede 1500 doların üzerine çıktı. Anılan keskin ivmelenme, 2022 senesinde Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcında gözlenen tarihi doruklardan beri kaydedilen en yüksek meblağ olarak kayıtlara geçti. Orta Doğu’daki rafinerilerin küresel işleyişteki kritik mevcudiyeti, söz konusu yükselişle bir kez daha tescillendi. Energy Intelligence verilerine nazaran, sadece Kuveyt’teki Al-Zour Rafinerisi, Avrupa’nın toplam jet yakıtı ithalatının yüzde 10’unu tek başına karşılıyor. Toplamda ise Avrupa'nın havacılık yakıtı gereksiniminin takriben yarısı Körfez bölgesinden tedarik ediliyor.
Şirketlerden Kâr ve Zam İkazı
Yakıt giderlerinin toplam operasyonel harcamaların yüzde 20 ile 40'ını oluşturduğu taşımacılık sektöründe, büyük markalar bütçe planlamalarını değiştirmeye başladı. Wizz Air, bölgesel gerginliğin ve artan masrafların yıllık kârını yaklaşık 50 milyon euro azaltacağını bildirdi. United Airlines tarafında ise CNBC'ye mülakat veren üst yönetici Scott Kirby, yükselen maliyetlerin finansal neticeler üzerinde "önemli bir etkisi" olacağını ve bilet fiyatlarının "muhtemelen çok yakında" artacağını açıkladı.
Finansal Kalkanlar ve Kıtlık Tehlikesi
Maliyet şokuna karşı her teşebbüsün dayanıklılığı aynı seviyede değil. Finansal araçlarla tutar sabitleme (hedging) yapan kurumlar, kısa vadede riskten kaçınmaya çalışıyor. Fitch Ratings, Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesindeki taşıyıcıların önümüzdeki üç ay adına yüzde 50 ile yüzde 80 arasında değişen yüksek hedge oranlarına sahip olduğunu aktardı. Ryanair ve EasyJet, mevcut tabloda yakıt zamlarına karşı korunaklı olduklarını ve ekonomik fiyat politikalarını sürdürebileceklerini duyurdu. Piyasa analizcileri ise krizin sadece bir maliyet sorunu değil, fiziksel bir yetersizlik meselesine dönüşebileceği noktasında uyarıda bulunuyor. Sparta Commodities Emtia Birimi Başkanı James Noel-Beswick, yakıt sevkiyatındaki pürüzlerin sürmesi durumunda, aylara yayılmadan haftalar içinde jet yakıtı eksikliği sebebiyle sefer iptalleri ve gecikmelerin yaşanabileceğini ifade etti.
