Eskişehir’in bugünkü adının geçmişi, kentin antik dönemlerine kadar uzanan uzun bir tarihsel sürece dayanıyor. Resmi kaynaklarda yer alan bilgilere göre şehir, Eski ve Orta Çağlarda Yunanca Dorylaion, Latince ise Dorylaeum adıyla tanınıyordu.
Kentin tarih boyunca farklı medeniyetlerin egemenliğinde kalması, kullanılan isimlerin de dönemlere ve dillere göre değişmesine neden oldu.
Eskişehir’in antik dönemdeki adı Dorylaion’du
Eskişehir’in bilinen tarihî isimlerinden biri Dorylaion olarak kayıtlara geçti. Antik kaynaklarda kent, önemli yolların kesiştiği, kaplıcalarıyla tanınan ve ticaret sayesinde gelişen bir Frigya şehri olarak anlatılıyor.
Resmi tarihçelerde Dorylaion’un kurucusu olarak Eretrialı Doryleos gösteriliyor. Kentin antik merkezinin ise günümüzde Eskişehir’in kuzeydoğusunda bulunan Şarhöyük ile bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Roma döneminde Dorylaeum adı kullanıldı
Dorylaion adı Roma döneminde Latince Dorylaeum biçiminde kullanıldı. Böylece kent, farklı dönemlere ait kaynaklarda benzer ancak farklı yazımlarla yer aldı.
Şarhöyük'te gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar da bölgenin çok uzun bir yerleşim geçmişine sahip olduğunu ortaya koyuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre höyükte Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ilişkin buluntular bulunuyor.
Arap kaynaklarında Eskişehir
Eskişehir’in tarihî adı farklı kaynaklarda aynı şekilde kullanılmadı. Arap kaynaklarında kentin adı Darauliya, Adruliya ve Drusilya biçimlerinde kaydedildi.
Bu isimler, Dorylaion adının farklı dillerdeki kaynaklara yansıyan biçimleri arasında yer alıyor.
Eskişehir adı nasıl ortaya çıktı?
Eskişehir adının ortaya çıkışı, antik Dorylaion yerleşimiyle ilişkilendiriliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Eskişehir Valiliğinin tarihçe bilgilerinde, Dorylaion-Şarhöyük yerleşiminin 1176 yılında II. Kılıçarslan’ın Bizans İmparatoru Manuel Komnenos’u yenmesinin ardından Selçuklu egemenliğine girdiği aktarılıyor.
Sonraki süreçte uzun süre yıkık ve terk edilmiş durumda kalan Dorylaion-Şarhöyük’ün güneyinde yeni bir yerleşim kurulduğu belirtiliyor. Resmi kaynaklarda, tarihçi W. M. Ramsay’in bildirdiğine göre Dorylaion harabelerine büyük olasılıkla Eskişehir adının verildiği ve bu ismin günümüze kadar ulaştığı ifade ediliyor.
Bu nedenle “Eskişehir” adının doğrudan II. Kılıçarslan tarafından verildiği veya “bizim eski şehrimiz” anlamına geldiği yönündeki anlatımların kesin tarihsel bilgi olarak sunulmaması gerekiyor.
Şarhöyük, Eskişehir’in eski yerleşim merkezlerinden biri
Bugünkü Şarhöyük, Eskişehir’in antik geçmişinin araştırıldığı önemli arkeolojik alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığına göre Şarhöyük, Eskişehir kent merkezinin yaklaşık 3 kilometre kuzeydoğusunda, Porsuk Nehri ile Sarısu arasındaki ovada bulunuyor. Höyük yaklaşık 17 metre yüksekliğinde ve 450 metre çapında.
Buradaki kazılar, Eskişehir bölgesinin farklı dönemlerde kesintisiz yerleşim gördüğüne ilişkin önemli bulgular ortaya koyuyor.
Eskişehir’in tarihî isimleri hangileri?
Eskişehir’in geçmişine ilişkin resmi kaynaklarda farklı dönemlerde kullanılan başlıca isimler şöyle sıralanıyor:
- Dorylaion: Eski ve Orta Çağlarda kullanılan Yunanca ad.
- Dorylaeum: Roma ve Latin kaynaklarında kullanılan biçim.
- Darauliya: Arap kaynaklarında geçen isimlerden biri.
- Adruliya: Arap kaynaklarında yer alan farklı bir kullanım.
- Drusilya: Arap kaynaklarında kullanılan bir diğer isim.
- Eskişehir: Dorylaion harabeleri ve sonrasında gelişen yerleşimle ilişkilendirilen günümüzdeki ad.
Kentteki tarihî adlandırmalar, Eskişehir’in farklı medeniyetler ve dönemler boyunca önemli bir yerleşim merkezi olduğunu gösteren tarihî kaynaklar arasında yer alıyor.
