Dünya genelinde ödeme alışkanlıkları teknolojik gelişmelere paralel olarak köklü bir değişim sürecinden geçiyor. Fransa Merkez Bankası nakit kullanımını temel bir vatandaşlık hakkı şeklinde nitelendirirken dijitalleşme ile finansal erişilebilirlik arasındaki dengeyi korumayı hedefliyor. Finansal sistemdeki söz konusu dönüşüm, fiziksel bankacılık altyapılarının daralmasına yol açsa da paranın farklı formlardaki varlığı devam ediyor.
Fransız Bankacılığında Sayısal Gerileme
Banque de France tarafından paylaşılan veriler, 2024 yılında Fransa genelinde 1500 ATM ünitesinin hizmet dışı kaldığını ve toplam sayının 42 bin 578'e gerilediğini gösteriyor. Nakit çekme işlemlerindeki hacim bir önceki seneye göre yüzde 4,3 oranında düşüş sergilerken çekilen tutarların miktarı ise ilginç bir seyir izliyor. 2014 senesinde 82 euro seviyesinde olan ortalama nakit çekim tutarı, 2024 yılında 126 euroya ulaştı. Söz konusu istatistikler, insanların fiziksel paraya daha seyrek ihtiyaç duyduğunu fakat işlem başına daha yüksek meblağları tercih ettiğini kanıtlıyor. Para çekme noktalarındaki daralma, bankacılık şubelerinin dijital operasyonlara odaklanmasıyla paralellik gösteriyor.
Nakit Paranın Güvence İşlevi
Ekonomistler, internet kesintileri veya teknik sistem arızaları gibi olağanüstü dönemlerde nakit paranın kritik bir emniyet sübabı gördüğünü ifade ediyor. Yaşlı nüfus ile düşük gelir grubuna mensup kesimler için finansal ağlara dahil olma noktasında ilgili araç hâlâ vazgeçilmez bir nitelik taşıyor. Fiziksel banknotlar, dijital sistemlerin erişemediği veya teknik kısıtların oluştuğu noktalarda ekonomik döngünün durmasını engelleyen bir güvence mekanizması olarak tanımlanıyor. Fransız yetkililer, toplumsal kapsayıcılığı sağlamak adına bankalara ATM erişilebilirliğini koruma yönünde tavsiyelerde bulunuyor.
Türkiye’nin Hibrit Ödeme Modeli
Türkiye cephesinde ödeme sistemleri altyapısı ve dijital bankacılık kullanım oranları Avrupa ortalamalarının üzerinde bir grafik çiziyor. Bankalararası Kart Merkezi verilerine bakıldığında, kartlı ödeme yöntemlerinin genel harcamalar içindeki payı her geçen dönem katlanarak artıyor. QR kod ve FAST gibi anlık transfer teknolojileri, küçük harcamalarda dahi kağıt para kullanımını minimize ediyor. Öte yandan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından paylaşılan rakamlar, tedavüldeki banknot hacminin nominal düzeyde yükseldiğini belgeliyor. Kamu bankalarının devreye aldığı ortak ATM uygulamaları ile geniş şube ağları sayesinde nakde ulaşım kanalları güçlü yapısını muhafaza ediyor.
