Eskişehir’de Sivrihisar ilçesine bağlı Ballıhisar Mahallesi’nde bulunan Pessinus Antik Kenti, Anadolu’nun en önemli antik yerleşimlerinden biri olarak bulunuyor. Ankara–Eskişehir kara yolu üzerinde, Sivrihisar’ın yaklaşık 13 kilometre güneyinde yer alan antik kentin üzerine bugün Ballıhisar yerleşiminde yer alıyor.
Frigler döneminde “Tanrıça Kybele”ye adanan en önemli tapınma merkezlerinden biri olan Pessinus, tarih boyunca hem dini hem de ticari açıdan büyük bir öneme sahipti. Frigler tarafından “Tanrıça Kybele” olarak adlandırılan ana tanrıçanın kutsal kabul edilen idolünün burada bulunduğuna inanılıyor. Rivayetlere göre gökten düştüğüne inanılan ve büyük olasılıkla bir meteor olan siyah taş, tanrıçanın sembolü olarak kabul edildi.
Tarihi kaynaklara göre Romalılar, Kartaca’ya karşı yürüttükleri savaşı kazanabilmek için MÖ 204 yılında bu kutsal taşı Roma’ya götürdü ve ona “Magna Mater” yani “Ulu Ana” adını verdi. Bu gelişmenin ardından Pessinus, ana tanrıça Kybele için yapılan törenlerin merkezi haline geldi.
ÖNEMLİ TİCARET VE ULAŞIM NOKTASIYDI
Antik kent, döneminde önemli bir ticaret ve ulaşım noktasıydı. Eski Kral Yolu üzerinde bulunan Pessinus’tan geçen güzergah, güvenilir ve kısa bir rota olması nedeniyle Roma ve Bizans dönemlerinde de aktif olarak kullanıldı. Antik kentin çevresinde bu yollara ait kalıntılar günümüzde hâlâ görülebiliyor. Roma döneminde Pessinus’a giden yollar üzerinde mil taşları kullanıldığı da biliniyor.
Hellenistik dönemde şehirde önemli imar faaliyetleri gerçekleştirildi. Bu süreçte tapınak onarıldı, meclis binası, stoa, kanal sistemi, tiyatro ve yeni yollar inşa edildi. Antik kentte yapılan kazılar, bölgenin tarihine ışık tutan birçok önemli bulgunun ortaya çıkarılmasını sağladı.
Kazı çalışmaları ilk olarak 1967 yılında Gent Üniversitesi tarafından başlatıldı ve aralıklarla 2008 yılına kadar sürdürüldü. 2009 yılından itibaren ise kazılar Melbourne Üniversitesi tarafından yürütülmeye devam ediyor.
Kazılar sonucunda ortaya çıkarılan eserlerin bir kısmı Eskişehir Eti Arkeoloji Müzesi’nde sergilenirken, bazı taş eserler de Pessinus’ta oluşturulan açık hava müzesinde ziyaretçilerin beğenisine sunuluyor. Eskişehir Valiliği’nin desteği ve müzenin katkılarıyla 1988 yılında antik kentte bir açık hava müzesi düzenlenmişti.
FİLMLERDE DE YER ALDI
Bu antik kent, İlyas Salman’ın “Sarı Mercedes” filminde de yer aldı. İlyas Salman, filmde aracıyla Pessinius Antik Kentinden geçti.
YURT DIŞINA KAÇIRILDI
Bir diğer yandan antik kentten kaçırılan yaklaşık 1700 yıllık Kybele heykeli de Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalar sonucunda yurt dışından kurtarılarak Türkiye’ye geri getirildi.
Tarih boyunca dini, ticari ve kültürel açıdan büyük bir öneme sahip olan Pessinus Antik Kenti, bugün de yapılan kazılar ve sergilenen eserlerle Anadolu’nun zengin geçmişine ışık tutmaya devam ediyor.
